پمپ آب یکی از تجهیزات مهم برای جبران افت فشار و تأمین آب ساختمانهاست، اما مانند هر تجهیز مکانیکی دیگری ممکن است به دلایلی مانند نصب نادرست، نشتی اتصالات یا ورود هوا به مدار دچار اختلال شود. یکی از مشکلات رایج، هوا گرفتن پمپ آب است که میتواند باعث کاهش فشار آب، ایجاد صدای غیرعادی و کاهش عملکرد سیستم آبرسانی شود. هواگیری پمپ آب با خارج کردن هوای محبوس از محفظه یا مسیر مکش و در صورت نیاز پر کردن مجدد پمپ با آب انجام میشود. در این مقاله، علتها، علائم و روشهای مختلف هواگیری پمپ آب را بررسی میکنیم تا بتوانید این مشکل را بهدرستی تشخیص داده و برطرف کنید.
علت هوا گرفتن پمپ آب چیست؟
پمپ آب وسیلهای است که برای پمپاژ آب طراحی شده است و همراه با آن نباید گاز یا هوایی وجود داشته باشد. ورود هوا به پمپ و ترکیبشدن آب و هوا به دلایلی که در زیر به آنها اشاره شده است، میتواند باعث هواگرفتگی و بروز مشکلاتی در فرآیند پمپاژ آب شود:
- عدم هواگیری اولیه در موقع نصب پمپ آب
- رعایت نکردن اصول و مقررات نصب پمپ آب
- خالیبودن مخزن ذخیره از آب یا عدم استفاده از مخزن ذخیره
- عدم آببندی پمپ به اتصالات ورودی و خروجی
- وجود نشتی و سوراخ در مسیر ورودی به پمپ آب
- یخزدن پمپ و گرمنکردن صحیح و به موقع آن
- پارگی یا خرابی اورینگها، واشرها و عدم استفاده از نوار تفلون
علائم هوا گرفتن پمپ آب
برای اینکه متوجه شویم آیا پمپ آب دچار هوا گرفتگی شده یا خیر، از طریق چند نشانه میتوان تشخیص داد. (البته امکان دارد بعضی از این نشانهها دلیلی غیر از هوا گرفتگی داشته باشد.)
- شنیدهشدن صدای غیرعادی از پمپ
- لرزش زیاد پمپ آب
- یکسره کار کردن پمپ
- قطع و وصل مکرر پمپ آب
- کاهش فشار آب خروجی از پمپ
- کاهش دبی آب در خروجی
- داغشدن پمپ
- ایجاد آسیبهای سطحی روی پروانه به دلیل حباب زایی یا کاویتاسیون (بعد از بازکردن پروانه و بازدید آن)
روش های هواگیری پمپ آب
هواگیری پمپ آب به چندین صورت انجام میشود که سه روش آن کاربرد بیشتری دارد: هواگیری با کمک شیر خروجی، هواگیری با استفاده از پیچ هواگیری و روش پر کردن (پرایمینگ).
1- هواگیری با کمک شیر هواگیری پمپ آب
برای هواگیری به این روش باید به این صورت عمل کنید:
- قطع برق: ابتدا برق پمپ را خاموش کنید تا هنگام هواگیری خطری ایجاد نشود.
- کاهش فشار سیستم: یکی از شیرهای خروجی را باز کنید تا فشار داخل لولهها کاهش پیدا کند.
- تخلیه هوای پمپ: شیر هواگیری را بهآرامی باز کنید و اجازه دهید هوای محبوس خارج شود. خروج آب همراه با حباب در این مرحله طبیعی است.
- بستن شیر هواگیری: وقتی آب بدون حباب و بهصورت یکنواخت خارج شد، شیر را کاملاً ببندید.
- راهاندازی مجدد: برق پمپ را وصل کنید و جریان آب را بررسی کنید تا از عملکرد صحیح دستگاه مطمئن شوید.
۲. هواگیری با استفاده از شیر خروجی
این روش را باید طبق این مراحل انجام دهید:
- خاموش کردن پمپ: پیش از شروع کار، برق پمپ را قطع کنید تا عملیات با ایمنی انجام شود.
- باز کردن شیر آب: یکی از شیرهای متصل به پمپ را باز کنید تا هوای موجود در مسیر بهتدریج خارج شود.
- تخلیه کامل هوا: چند لحظه صبر کنید تا جریان آب بدون حباب و به شکل یکنواخت برقرار شود.
- راهاندازی پمپ: شیر را ببندید، برق دستگاه را وصل کنید و عملکرد پمپ را بررسی کنید. در صورت باقی ماندن هوا، مراحل هواگیری را دوباره انجام دهید.
۳. هواگیری با کمک پیچ هواگیری و روش پر کردن یا پرایمینگ
روش پیچ و پرایمینگ شامل مراحل زیر است:
- قطع برق دستگاه: پیش از شروع، پمپ را از برق جدا کنید تا انجام هواگیری با ایمنی کامل انجام شود.
- باز کردن پیچ هواگیری: پیچ مخصوص را با آچار مناسب کمی شل کنید تا مسیر خروج هوا باز شود.
- پر کردن پمپ با آب: آب را از محل هواگیری داخل محفظه بریزید تا فضای داخلی پمپ و مسیر خروجی از آب پر شود.
- بستن پیچ: پس از پر شدن محفظه و خروج هوا، پیچ را دوباره محکم کنید تا آب از محل آن نشت نکند.
- روشن کردن پمپ: برق دستگاه را وصل کنید و عملکرد آن را بررسی کنید. در صورت وجود مشکل در جریان آب، هواگیری را مجدداً انجام دهید.
پیچ هواگیری پمپ آب کجاست؟
پیچ هواگیری پمپ آب معمولاً در بالاترین قسمت محفظه پمپ و نزدیک خروجی آب قرار دارد؛ زیرا هوا در بخش بالایی محفظه جمع میشود و از این قسمت راحتتر خارج میشود. در بسیاری از پمپهای خانگی، این پیچ بهصورت قطعهای برنجی و ششگوش طراحی شده. محل دقیق پیچ هواگیری در مدلهای مختلف مانند بشقابی، جتی و محیطی متفاوت است؛ بنابراین قبل از باز کردن آن باید محل صحیح پیچ را بررسی کرد تا با پیچ تخلیه اشتباه نشود.
پیچ هواگیری پمپ جتی نیز معمولاً در قسمت بالای محفظه و نزدیک خروجی قرار دارد و برای خارج کردن هوای محبوس استفاده میشود. پیچ پایین محفظه در این مدلها معمولاً برای تخلیه آب و انجام سرویسهای دورهای است و نباید با پیچ هواگیری اشتباه گرفته شود.
نکته: در برخی از مدلهای پمپ آب، علاوه بر پیچ هواگیری، پیچ مشابه دیگری نیز در قسمت زیرین بدنه قرار دارد. این پیچ برای تخلیه آب داخل محفظه پمپ در زمانهایی که دستگاه برای مدت طولانی استفاده نمیشود یا برای جلوگیری از ایجاد رسوب در محفظه کاربرد دارد. توجه داشته باشید که این پیچ با پیچ هواگیری متفاوت است و نباید با آن اشتباه گرفته شود.
هواگیری انواع پمپ چگونه انجام میشود؟
روش هواگیری پمپ آب با توجه به نوع، توان و ساختار دستگاه میتواند کمی متفاوت باشد. هرچند اصول کلی مانند خارج کردن هوای محبوس، اطمینان از پر بودن محفظه پمپ و بررسی مسیر مکش در بیشتر مدلها یکسان است، اما برخی پمپها به دلیل طراحی متفاوت، نیازمند رعایت نکات خاصیاند. در ادامه، روش هواگیری انواع پمپ آب خانگی، پمپهای جتی، بشقابی، محیطی، پمپهایی با مدلهای مختلف توان و همچنین ست کنترل را بررسی میکنیم.
۱. هواگیری پمپ آب خانگی
پمپهای آب خانگی در مدلهای مختلفی مانند پمپ بشقابی، جتی و محیطی و با توانهای متفاوت از نیم اسب تا یک، دو اسب و… تولید میشوند. روش کلی هواگیری پمپ آب در این مدلها مشابه است، اما هر نوع پمپ نکات و ملاحظات خاص خود را دارد. رعایت این نکات میتواند به خروج کامل هوا، عملکرد بهتر و جلوگیری از آسیب به اجزای آن کمک کند. در ادامه، نحوه هواگیری هر یک از این پمپها و نکات مهم مربوط به آنها را بررسی میکنیم.
۲. هواگیری پمپ آب جتی و هواگیری پمپ آب بشقابی و محیطی
روش کلی هواگیری این سه پمپ یکسان است. در پمپهای محیطی و پمپهای بشقابی محفظه پمپ و در پمپهای جتی پر کردن محفظه در کنار مسیر مکش/اجکتور انجام میشود. پمپهای بشقابی و محیطی به هوای ورودی حساس هستند و در صورت کشیدن هوا دچار اختلال عملکرد میشوند، در حالیکه پمپهای جتی در صورت کشیدن هوا میتوانند عملکرد خود را در حالت پایدار حفظ کنند.
۳. هواگیری پمپ آب نیم اسب، یک اسب و دو اسب
روش کلی هواگیری پمپهایی که توانهای مختلف دارند، یکسان است. پمپهای نیم اسب به مقدار کمتری آب برای پرایم کردن نسبت به یک اسب و دو اسب نیاز دارند. در واقع افزایش توان موجب میشود پمپ نسبت به هواگیری حساستر باشد. یعنی با افزایش توان، احتمال نیاز به تکرار هواگیری بیشتر میشود.
۴. نحوه هواگیری پمپ آب قدیمی
نحوه هواگیری پمپ آب قدیمی از نظر مراحل اجرایی تفاوت اساسی با پمپهای جدید ندارد و همان مراحل ذکر شده در بخشهای قبل برای این نوع پمپ نیز قابل استفاده است. با این حال، هواگیری در پمپهای قدیمی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا فرسودگی قطعات، کاهش توان مکش و استهلاک بیشتر میتواند احتمال ورود و تجمع هوا در مسیر مکش و پمپ را افزایش دهد. همچنین وجود هوا در سیستم میتواند باعث کاهش فشار و دبی آب و افزایش احتمال کارکرد نامناسب یا حتی آسیب به پمپ شود.
در پمپهای قدیمی علاوه بر هواگیری صحیح، بررسی دورهای وضعیت پمپ، اتصالات، مسیر مکش و ست کنترل اهمیت زیادی دارد. توصیه میشود این تجهیزات حداقل هر یک تا دو ماه یکبار بازدید شوند تا علائم ورود هوا، نشتی، کاهش مکش یا افت آبدهی در مراحل اولیه شناسایی و برطرف شوند.
۵. هواگیری ست کنترل پمپ آب
هواگیری ست کنترل پمپ آب یکی از مراحل مهم در راهاندازی صحیح سیستم آبرسانی است که در صورت انجام نشدن آن، ممکن است عملکرد پمپ و میزان آبدهی سیستم تحت تأثیر قرار گیرد. ست کنترل معمولاً در مسیر خروجی و بلافاصله بعد از پمپ نصب میشود و وظیفه آن کنترل جریان آب و قطع و وصل خودکار پمپ متناسب با باز و بسته شدن شیرهای مصرفکننده است.
اگر پس از نصب یا تعمیر، داخل محفظه ست کنترل و لولههای متصل به آن هوا باقی بماند، جریان آب بهصورت پیوسته و صحیح برقرار نمیشود و ممکن است فشار و دبی خروجی کاهش پیدا کند. وجود هوا همچنین میتواند باعث نوسان فشار، قطع و وصل نامنظم پمپ یا عملکرد نادرست سنسور جریان ست کنترل شود.
برای هواگیری، ابتدا باید از پر بودن مسیر مکش و محفظه پمپ از آب اطمینان حاصل کرد، سپس با باز کردن یکی از شیرهای خروجی، اجازه داد آب به همراه هوای محبوس از سیستم خارج شود
در این مرحله نباید پمپ بدون آب کار کند، زیرا کارکرد خشک میتواند به اجزای داخلی آن آسیب برساند. پس از خروج کامل هوا و برقرار شدن جریان یکنواخت آب، ست کنترل میتواند عملکرد عادی خود را انجام دهد. مناسبترین راه برای هواگیری ست کنترل استفاده از روش پرایمینگ است که در بخشهای قبل توضیح دادیم.
راههای جلوگیری از هوا گرفتن پمپ آب
در ادامه، مهمترین روشهای جلوگیری از هوا گرفتن پمپ آب را بررسی میکنیم:
- بررسی مسیر ورودی و اتصالات مرتبط از دیدگاه عدم وجود نشتی و عدم وجود روزه برای ورود هوا به پمپ.
- بررسی دورهای و ماهانه کلگی پمپ و سفت کردن پیچهای بسته به واسطه پمپ
- بررسی سفت بودن و عدم نشتی پیچ، پیچ تخلیه و سوپاپ هواگیری
- استفاده از شیر یک طرفه (Foot Valve) و اطمینان به سالم بودن آن به منظور همواره پر بودن کلگی پمپ از آب
- استفاده از لوله با قطر مناسب با ورودی و خروجی پمپ
- هواگیری دوره ای پمپ
- استفاده از صافی مناسب در ورودی پمپ و تمیز نگه داشتن آن
جمعبندی
هوا گرفتن پمپ آب یکی از مشکلات رایجی است که میتواند باعث کاهش فشار آب، ایجاد صدای غیرعادی، لرزش و کاهش راندمان سیستم پمپاژ شود. این مشکل معمولاً در اثر ورود هوا به مسیر مکش، نشتی اتصالات یا نصب نادرست ایجاد میشود و با انجام صحیح فرآیند هواگیری قابل رفع است. در این مقاله، علتهای هوا گرفتن پمپ آب، نشانههای آن، روشهای مختلف هواگیری و نکات پیشگیری از ورود مجدد هوا را بررسی کردیم. توجه به نصب صحیح، بررسی دورهای اتصالات و انجام هواگیری اصولی میتواند به بهبود عملکرد پمپ و افزایش طول عمر آن کمک کند. اگر در انتخاب، بررسی یا رفع مشکل پمپ آب خود نیاز به راهنمایی دارید، کارشناسان ما آمادهاند تا با ارائه مشاوره تخصصی رایگان، شما را در انتخاب و استفاده صحیح از تجهیزات مناسب راهنمایی کنند.
هواگیری پمپ آب چیست و چرا لازم است؟
هواگیری به فرآیند خارج کردن هوای به دام افتاده داخل پمپ آب و سیستم لولهکشی گفته میشود. این کار ضروری است چون وجود هوا باعث کاهش فشار آب و کارکرد نادرست پمپ میشود.
چه علائمی نشان میدهد که پمپ آب نیاز به هواگیری دارد؟
علائم رایج شامل کاهش فشار آب، صدای غیرعادی از پمپ، لرزش زیاد، نوسان در فشار خروجی آب و عدم کارکرد مداوم پمپ است.
علت هواگرفتن پمپ آب چیست و چرا هوای داخل سیستم جمع میشود؟
هوا گرفتن پمپ آب معمولا بهدلیل نشتیهای جزئی در اتصالات، نصب نامناسب پمپ یا کاهش سطح آب منبع اتفاق میافتد. ورود هوا باعث تشکیل حبابهای هوا در مسیر جریان و کاهش توان مکش پمپ میشود که عملکرد دستگاه را مختل میکند. برای حفظ کارایی، لازم است هواگیری منظم انجام شود.
چگونه میتوان پمپ آب را هواگیری کرد؟
معمولا با باز کردن پیچ هواگیری که قسمت بالای بدنه پمپ قرار دارد، هوای داخل محفظه پمپ تخلیه میشود. پس از خروج هوا، پیچ باید محکم بسته شود.
آیا هواگیری پمپ آب را میتوان بدون کمک متخصص انجام داد؟
بله، هواگیری پمپ آب کار آسانی است. در هنگام روشن بودن پمپ، پیچ هواگیری یا سوپاپ هواگیری بالای پمپ را باز کرده و زمانی که تا هوای محبوس خارج شود زمانی که فقط آب از آن خارج شود یعنی کل هوا تخلیه شده است. سپس پیچ را محکم ببندید.
آیا هواگیری پمپ آب باعث افزایش عمر مفید دستگاه میشود؟
بله، حذف هوا از سیستم باعث کاهش استهلاک قطعات و بهبود عملکرد پمپ میشود که در نتیجه عمر مفید دستگاه را افزایش میدهد.