کنتاکتور

کنتاکتور چیست؟

بطور قطع یکی از تجهیزاتی که در برق صنعتی بیشترین استفاده را دارد، کنتاکتور صنعتی است. این کلید الکترومغناطیسی برای قطع و وصل مدار قدرت استفاده می‌شود. به عبارت دیگر این تجهیز نوعی کلید است که برای قطع و وصل آن، نیاز به مدار فرمان الکتریکی است. خرید کنتاکتور صنعتی برای تنظیم روند روشن و خاموش کردن تجهیزاتی مثل الکتروموتور، ترانسفورماتورها و ... انجام می‌شود. 

ساختار کنتاکتور

کنتاکتور صنعتی در واقع کلید مغناطیسی (مکانیکی) برای قطع و وصل جریان برق است. پس کنتاکتور به‌نوعی یکی از تجهیزات کلیدزنی برق صنعتی در صنایع است.

اصولاً کنتاکتور صنعتی از سه بخش تشکیل شده‌اند:

• بوبین (آهنربای الکتریکی)
• قاب (محفظه)
• کنتاکت ها (تیغه)

بوبین

بوبین روی هسته الکترومغناطیسی بسته شده و مانند یک الکترومگنت یا آهنربای الکتریکی عمل می‌کند که نیروی لازم برای اتصال فیزیکی کنتاکت‌های هادی الکتریسیته فراهم می‌کند. به طور کلی بوبین از دوبخش تشکیل شده بخش ثابت و متحرک که یک فنر بین این دو قسمت قرار دارد. درنتیجه، امکان بازگشت فنر وجود دارد.

قاب کنتاکتور صنعتی

قاب کنتاکتور مثل هر قاب دیگری برای محافظت از بخش‌های داخلی استفاده می‌شود. جنس روکش‌هایی که برای قاب و پوشش کنتاکتور استفاده می‌شود، غالبا از سرامیک و نایلون 6 ، ساخته شده است که حفاظت تیغه کمکی کنتاکتور و سیم پیچ کنتاکتور در برابر روغن  و آلودگی را عهده‌دار است. 

کنتاکت ها (تیغه)‌

قسمت بسیار مهم در کنتاکتورها است زیرا کل جریان از آن عبور می‌کند. تیغه‌های هر کنتاکتور به دو قسمت تقسیم می‌شود:

تیغه های قدرت و تیغه های فرمان با هر بار استارت شدن بوبین کنتاکتور، وظیفه هدایت جریان در مدارهای قدرت، برعهده تیغه های قدرت کنتاکتور است.

تیغه های فرمان برای استفاده در مدار فرمان به کار می رود. این کلیدها معمولا به دو شکل سوئیچ باز و سوئیچ بسته در کنار کنتاکتور مستقر شده اند. و پس از هر بار استارت بوبین از وضعیت معمول سوئیچ بسته به وضعیت معمول سوئیچ باز تغییر حالت داده و پس از استپ شدن بوبین کنتاکتور دوباره به وضعیت سوئیچ بسته باز می‌شود.

عملکرد کنتاکتور

هنگام انرژی دار شدن سیم پیچی الکترومغناطیسی یک میدان الکترومغناطیسی تولید می‌شود. با توجه به تصویر ساختار کنتاکتور صنعتی، کنتاکت متحرک کنتاکتور به بوبین آهنربا متصل می‌شود. میدان الکترومغناطیسی حاصل از جریان الکتریکی باعث حرکت بوبین شده و آن را به سمت تیغه های ثابت منتقل می نماید. نیروی فنر کمتر از نیروی تولید شده توسط سیم پیچ است. تا هنگامی که انرژی سیم پیچ تخلیه نشود، هر دو کنتاکت در این موقعیت باقی می مانند. پس از تخلیه انرژی سیم پیچ، نیروی الکترومغناطیسی صفر است و بوبین به دلیل نیروی فنر به عقب و حالت نرمال برمی گردد.

تغذیه بوبین کنتاکتور در غالب ولتاژ DC یا AC می‌تواند نسبت به درخواست کاربر متفاوت باشد. البته در بیشتر موارد از بوبین‌هایی که هر دو ولتاژ را پذیرا هستند، استفاده می‌گردد. کنتاکتورها معمولاً از طریق رنج جریان الکتریسیته و میزان پتانسیل در بار، انتخاب می‌شوند. برای تشخیص باز یا بسته بودن کنتاکت‌ها، از اهم متر میتوان کمک گرفت؛ به این صورت که اهم متر را بین کنتاکت های ورودی و خروجی متصل کرده، چنانچه اندازه گیری انجام شده بینهایت باشد، تیغه OFF و چنانچه صفر باشد، تیغه کنتاکتور ON است.

انواع کنتاکتور

ممکن است در لیست تجهیزات برق صنعتی مدل‌های مختلف کنتاکتور صنعتی را دیده باشید. بیایید در این بخش این انواع کنتاکتور را بشناسیم:

سوئیچ تیغه چاقویی

یکی از قدیمی‌ترین کنتاکتورها، کنتاکتورهای تیغه چاقویی هستند که برای خاموش و روشن کردن موتورهای برقی مورد استفاده قرار می‌گیرد. چنین کنتاکتورهایی تنها از طریق دست فعال می‌شوند، لذا انتظار اتصال و قطع سریع غیر ممکن است و همچنین استهلاک تیغه‌ها پس از مدتی کوتاه دور از انتظار نیست.

از معایب این کنتاکتور های می‌توان عبور جریان بار کامل از کنتاکت‌ها که برای موتور های بزرگ، جریان بار کامل بسیار زیاد است اشاره کرد. در این شرایط، مشکل ایجاد قوس بین کنتاکت‌ها وجود دارد و خاموش کردن آن دشوار است. مشکل دوم اتلاف توان است. از آن جا که جریان زیاد است، مقدار زیادی از انرژی توسط کنتاکت‌ها تلف می‌شود. به علت مشکلات و خطرات کاری، از این کنتاکتور به ندرت استفاده می‌شود.
 

کنتاکتورهای دستی (کنتاکتورهای دو تکه)

کنتاکتورهای دستی امکان کار در یک فضای کوچک تر با جریان بیشتر را به ما می‌دهند. این کنتاکتور ها اتصال را تقسیم کرده و دو مجموعه کنتاکت ایجاد می کنند. این کنتاکتورها را نمی توان با ریموت کنترل کرد و باید به صورت دستی توسط اپراتور کنترل شوند.

کنتاکتورهای مغناطیسی

کنتاکتورهای مغناطیسی کاربرد گسترده‌ای در تجهیزات صنعتی دارند و احتمالاً آن‌ها را زیاد دیده‌اید از کنتاکتور پمپ آب خانگی تا نوار نقاله‌ها و دستگاه‌های صنعتی استفاده می‌شوند. کنتاکتورهای الکترومغناطیسی کاملا اتوماتیک عمل می‌کنند. در نتیجه عملکرد این کنتاکتور ها در مقایسه با کنتاکتور های دستی بی خطر است. این کنتاکتور ها پر کاربرد ترین کنتاکتور ها در صنعت هستند. کنتاکتورهای مغناطیسی به جهت عملکرد الکترومکانیکی شان، جریان الکتریسیته بسیار کمتری را میطلبند.
 

کنتاکتور خازنی

کنتاکتور خازنی مثل یک کلید اتوماتیک عمل می‌کند، اما مخصوص مدارهای خازنی طراحی شده تا جریان هجومی و قوس هنگام اتصال یا قطع خازن‌ها کنترل شود. تفاوت اصلی با کنتاکتور معمولی این است که جریان و ولتاژ هنگام وصل کردن خازن‌ها می‌تواند بسیار بالا باشد و اگر از کنتاکتور عادی استفاده شود، باعث آسیب به تجهیزات یا قوس الکتریکی می‌شود.

تفاوت بین کنتاکتور و رله

از جمله تفاوت های رله و کنتاکتور میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

• کنتاکتور ها برای کلید زنی در ولتاژ های بالا کاربرد دارد و رله ها در کاربرد های کلید زنی ولتاژ پایین استفاده می‌شود. 
• سایز کنتاکتور نسبت به رله بزرگ تر است.
• تعمیر و نگهداری کنتاکتور راحت است، در حالی که در اغلب شرایط، رله را نمی‌توان تعمیر کرد.
• زمان کلید زنی کنتاکتور در مقایسه با رله کند تر است.

کاربرد کنتاکتورها

• رایج‌ترین کاربرد کنتاکتور صنعتی در استارتر یا راه‌اندازی موتور است. که معمولا به همراه کلید های حرارتی یا بیمتال مورد استفاده قرار میگیرند.
• کنتاکتورها برای اتوماسیون چراغ ها برای مصارف روشنایی صنعتی، تجاری و مسکونی استفاده می شوند. سوئیچ هایی که در این نوع کاربرد استفاده میشوند از نوع لچ هستند و هر دو نوع سوئیچ باز و سوئیچ بسته را پوشش میدهند.
• کنتاکتورهای تک پل برای کار با بار 12 ولت DC در خودرو به کار می روند.
• کنتاکتورهای مدار شکن، ایمنی عملکرد بار در صنایع را تضمین می‌کند. در این کاربرد ها، از کنتاکتورها برای جابه جایی سریع بار استفاده می‌شود.

تست و سیم بندی کنتاکتور صنعتی

آزمایش کلیدهایی از این دست را به سه روش ممکن می‌شود انجام داد. آزمایش بخش فرمان و قدرت و بی برقی. این مراحل را برای انجام تست های نهایی انجام دهید:

• قطع مدار قدرت و فرمان و عدم اتصال تجهیزات مثل الکتروموتور و ... به کنتاکتور
• اطمینان از نصب صحیح، عملکرد مکانیکی، اینترلاک ها، لوازم جانبی و ... به کنتاکتور 
• کنترل صحت مدار فرمان و قدرت در بی برقی با توجه به رنگ سیم ها، رنگ شینه ها، لیبل ها و کمک گرفتن از اهم متر
• مطابقت دادن ولتاژ بوبین با ولتاژ مدار فرمان و اطمینان از اتصال درست ترمینال ها
• کنترل اتصال و نحوه ی قرارگیری آن در صورتی که از میراکننده ی ولتاژ بوبین استفاده شده است.
• وصل تغذیه ی مدار قدرت در صورت اطمینان از صحت عملکرد مدار فرمان
• با استفاده از اهم متر، توالی سنج و ... مکان استقرار فازها و درستی نقشه قدرت بررسی شود.
• در زمان خاموشی تجهیزات، تست کامل کابل های ارتباطی و ... بار را به کنتاکتور صنعتی متصل کنید.
• مدار فرمان و قدرت را با اطمینان از این که کسی روی تجهیزات دیگر کار نمی‌کند و این که راه اندازی بار مشکلی در تاسیسات ایجاد نخواهد کرد، راه اندازی کنید.
• تجهیزات کنترلی و حفاظتی مانند تایمرها، بی متال و ... را تنظیم کرده و سیستم را خاموش کنید.

آشنایی با کاربردهای انواع کنتاکتور صنعتی

موارد کاربرد کنتاکتور تک فاز و کنتاکتور سه فاز 

کنتاکتور تک فاز معمولاً برای کنترل و قطع‌و‌وصل بارهایی مانند روشنایی، سیستم‌های تهویه، پمپ‌های کوچک و تجهیزات برقی تک فاز به کار می‌رود. در مقابل، کنتاکتور سه فاز برای راه‌اندازی و کنترل الکتروموتورها، پمپ‌های صنعتی، کمپرسورها، فن‌ها و خطوط تولید صنعتی استفاده می‌شود. انتخاب بین کنتاکتور تک فاز و سه فاز به نوع مصرف‌کننده، توان تجهیزات و ساختار شبکه برق بستگی دارد.

آیا در خرید کنتاکتور صنعتی سوالی به کمک نیاز دارید؟

در این مقاله سعی کردیم نگاهی کامل به کنتاکتور صنعتی داشته باشیم؛ از تعریف و ساختار آن گرفته تا نحوه عملکرد و اجزای اصلی مثل بوبین، کنتاکت‌ها و قاب. همچنین با انواع مختلف کنتاکتورها از جمله مغناطیسی، دستی و خازنی آشنا شدیم و دیدیم هرکدام در چه شرایط و کاربردهایی استفاده می‌شوند. در ادامه، تفاوت کنتاکتور با رله، موارد کاربرد در صنایع مختلف و نکات مهم در انتخاب و تست این تجهیز را بررسی کردیم تا تصویر دقیق‌تری از نقش آن در سیستم‌های برق صنعتی داشته باشیم.

در نهایت اگر برای انتخاب یا خرید کنتاکتور نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از مشاوره تخصصی کالاصنعتی استفاده کنید؛ جایی که کارشناسان از طریق تماس تلفنی و چت آنلاین آماده‌اند تا به شما کمک کنند بهترین انتخاب را متناسب با نیازتان انجام دهید.